3274 0

Marka stanowi cenną wartość przedsiębiorstwa, gdyż często zapewnia mu wysoki wolumen sprzedaży towarów lub usług. Jakie elementy wchodzą w skład marki i jak skutecznie zabezpieczyć każdy z nich przed konkurencją?   Czytaj więcej

Według definicji stworzonej pół wieku temu przez American Marketing Association marka to nazwa, znak, symbol, wzór lub ich kombinacja mająca na celu identyfikację produktów i usług jednego sprzedawcy lub grona sprzedawców i odróżnienie ich od konkurencji. Co może dziwić, jedynie niewielki odsetek przedsiębiorców dostrzega wagę prawnego uregulowania kwestii jej ochrony.

Marka jako oznaczenie przedsiębiorstwa

Marka rozumiana jako oznaczenie słowne, graficzne czy słowno-graficzne (logotyp) może stanowić znak towarowy i być chroniona na podstawie reżimu prawa własności przemysłowej. Marka stanowi znak towarowy, jeżeli jest oznaczeniem, które można przedstawić w sposób graficzny i które posiada zdolność odróżniającą (czyli pozwala odróżnić towary lub usługi oferowane przez różne przedsiębiorstwa).

Podejmując decyzję o wyborze odpowiedniej nazwy dla brandu, należy unikać określeń, które funkcjonują już w języku potocznym jako oznaczenie dla pewnego rodzaju towarów czy usług. Ochrony mogą nie uzyskać oznaczenia, które są podobne do znaku towarowego używanego już do oznaczania takich samych lub podobnych towarów bądź usług czy wręcz identyczne z takim znakiem towarowym, oraz takie, które mogłyby wprowadzać odbiorców w błąd.

Marka, która spełnia przesłanki do zakwalifikowania jako znak towarowy, nie jest chroniona z automatu, lecz dopiero po uzyskaniu tzw. prawa ochronnego. Oznacza to, że uzyskanie ochrony wymaga od przedsiębiorcy podjęcia inicjatywy zmierzającej do wszczęcia postępowania przed stosownymi urzędami.

Wybierając stosowną procedurę, wnioskodawca wskazuje klasy towarów i usług, w których chce uzyskać ochronę, oraz zakres terytorialny ochrony (np. wyłącznie na terytorium RP).

Uzyskanie prawa ochronnego na znak towarowy gwarantuje uprawnionemu wyłączność na korzystanie z niego w sposób zarobkowy lub zawodowy, w zakresie objętym zgłoszeniem do odpowiedniego organu udzielającego ochrony (Urząd Patentowy RP czy Urząd Harmonizacji Rynku Wewnętrznego w Alicante). Używanie cudzego znaku towarowego narusza prawo ochronne i może powodować odpowiedzialność naruszającego na podstawie art. 296 ustawy o prawie własności przemysłowej. Stosownie do tego przepisu osoba, której prawo ochronne na znak towarowy zostało naruszone, może żądać zaniechania tego działania lub wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści. Z kolei w razie zawinionego naruszenia może także żądać naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych albo poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej opłacie licencyjnej lub innego stosownego wynagrodzenia, które w chwili ich dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie ze znaku.
Procedura przed Urzędem Patentowym RP w zakresie uzyskania ochrony na terytorium RP trwa od około 1,5 roku do 2 lat. Procedura rejestracji znaku na terytorium UE jest krótsza i trwa z reguły kilka miesięcy.
Udzielone prawa ochronne na znaki towarowe podlegają wpisowi do rejestru znaków towarowych. Ochrona jest czasowa – 10-letnia – z możliwością przedłużenia na dalsze, 10-letnie okresy.

Po uzyskaniu ochrony, dla zamanifestowania tego faktu, uprawnieni mogą umieszczać obok swojego znaku towarowego literę R umieszczoną w okręgu. Z prawnego punktu widzenia posługiwanie się ® nie ma żadnego wpływu na zakres posiadanej ochrony.

Uzyskanie prawa ochronnego na znak towarowy powoduje, że przedsiębiorca może odetchnąć z ulgą, gdyż identyczny znak nie będzie mógł uzyskać ochrony. Nie będzie też mógł być wykorzystywany do oznaczenia działalności konkurencji. Ta z kolei nie będzie też mogła dokonać modyfikacji zarejestrowanego znaku dla własnych potrzeb. Podobnie, zabronione będzie używanie identycznego bądź podobnego do zarejestrowanego znaku w przestrzeni internetowej, tj. w domenach internetowych czy metatagach zawartych w kodzie źródłowym strony internetowej. Wszelkie ewentualne próby naruszenia prawa ochronnego mogą powodować odpowiedzialność cywilnoprawną naruszającego.

O co chodzi z tym know-how?

  • Marka to jednak nie tylko oznaczenie używane w obrocie. To także know-how właścicieli firmy i jej pracowników.
  • Know-how stanowi uzyskaną wiedzę i doświadczenie wykorzystywane w ramach określonej działalności gospodarczej.

Zgodnie z ustawą o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przekazanie, ujawnienie lub wykorzystanie cudzych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa albo ich nabycie od osoby nieuprawnionej, jeżeli zagraża interesowi przedsiębiorcy lub go narusza, stanowi czyn nieuczciwej konkurencji. Regulację tę stosuje się również do osoby, która świadczyła pracę na podstawie stosunku pracy lub innego stosunku prawnego przez okres 3 lat od jego ustania, chyba że umowa stanowi inaczej albo ustał stan tajemnicy.

Nie każda informacja stanowi jednak tajemnicę przedsiębiorstwa

Tajemnica przedsiębiorstwa to nieujawniona do wiadomości publicznej informacja techniczna, technologiczna, organizacyjna przedsiębiorstwa lub inna informacja posiadająca wartość gospodarczą, co do której przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania jej poufności. „Podjął niezbędne działania” oznacza, iż bierna postawa przedsiębiorcy legitymuje pracownika czy kontrahenta do wykorzystania uzyskanych informacji, co należy traktować jako wykorzystanie powszechnej wiedzy, do której przedsiębiorca nie ma żadnych ustawowych uprawnień.

W razie dokonania czynu nieuczciwej konkurencji przedsiębiorca, którego interes został zagrożony lub naruszony, może żądać: zaniechania niedozwolonych działań, usunięcia skutków niedozwolonych działań, złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, naprawienia wyrządzonej szkody, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, a także zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny związany ze wspieraniem kultury polskiej lub ochroną dziedzictwa narodowego – jeżeli czyn nieuczciwej konkurencji był zawiniony.

Poza odpowiedzialnością cywilnoprawną ujawnienie tajemnicy przedsiębiorcy może powodować także odpowiedzialność karną. Jednostka, która wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi w stosunku do przedsiębiorcy ujawnia lub wykorzystuje we własnej działalności gospodarczej informację stanowiącą tajemnicę przedsiębiorstwa i wyrządza tym poważną szkodę przedsiębiorcy, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Tej samej karze podlega osoba, która uzyskawszy bezprawnie informację stanowiącą tajemnicę przedsiębiorstwa, ujawnia ją innej osobie lub wykorzystuje we własnej działalności gospodarczej. Ściganie powyższych przestępstw następuje na wniosek pokrzywdzonego przedsiębiorcy.

Jak już wspomniano, powyższe zasady odpowiedzialności mają zastosowanie przy założeniu, że przedsiębiorca podjął uprzednio działania zmierzające do zachowania informacji w tajemnicy.

Pierwszym z takich działań jest zawieranie z kontrahentami bądź pracownikami umów o zachowaniu poufności. Zgodnie z ich treścią strona, której przekazane zostaną informacje poufne, zobowiązuje się do ich nierozpowszechniania. Oczywiście wyegzekwowanie powyższego obowiązku może zostać obwarowane sankcjami. Umowa przewiduje także sytuacje, w których informacje mogą zostać ujawnione, i określa, komu oraz na jakich zasadach mogą zostać ujawnione te informacje.
Kolejnym sposobem na zminimalizowanie ryzyka ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa jest limitowanie osób mających dostęp do tajemnic firmowych i do specjalistycznej wiedzy. Pracownicy oraz współpracownicy, którzy z racji pełnionych funkcji muszą posiadać taką wiedzę, mogą zostać zobowiązani do podpisania umów o zakazie konkurencji i do zachowania poufności dotyczącej uzyskanych informacji.

Należy jednak pamiętać, iż wiedza, doświadczenie i umiejętności zdobyte przez pracownika podczas zatrudnienia nie korzystają z ustawowej ochrony na rzecz przedsiębiorstwa. Dopuszczalne jest jednak zawarcie przez pracodawcę i pracownika porozumienia zawierającego klauzulę ograniczającą posługiwanie się tą wiedzą w celach konkurencyjnych po ustaniu zatrudnienia.

Zakaz konkurencji

Zakaz konkurencji ma wiele odmian. Przede wszystkim może różnić się czasem obowiązywania (zakaz w czasie trwania stosunku pracy i zakaz po jego ustaniu), zakresem obowiązywania (np. zakaz podjęcia zatrudnienia w danym charakterze, podjęcia pracy w danym charakterze wyłącznie na własną rzecz czy też na rzecz konkurentów obecnego pracodawcy) oraz koniecznością wypłacenia pracownikowi tzw. ekwiwalentu za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej (umowa o zakazie konkurencji podczas trwania stosunku pracy i po jego ustaniu, zakaz konkurencji z umowy agencyjnej).

Dobrze skonstruowany zakaz konkurencji powoduje, że przedsiębiorca nie musi obawiać się, iż jego pracownicy przejdą do konkurencji czy sami zdecydują się prowadzić działalność konkurencyjną. Niestety, w praktyce wyjątkowo często zdarzają się sytuacje, w których przedsiębiorcy przekonani o słuszności swoich racji zgłaszają się o pomoc w pociągnięciu do odpowiedzialności swoich byłych pracowników za naruszenie zakazu konkurencji, posługując się umowami o zakazie konkurencji niezapewniającymi im ochrony.

Czasem jednak i prawidłowo sformułowane porozumienie dotyczące zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy nie zapewnia byłemu pracodawcy ochrony. Dzieje się tak dlatego, iż w procesie to pracodawcę obciąża udowodnienie naruszenia umowy, szkody i jej wysokości oraz istnienia normalnego związku przyczynowego między naruszeniem umowy a szkodą. Z uwagi na trudność przeprowadzenia takiego dowodu wygranie procesu często bywa czasochłonne i trudne.
Sposobem na uniknięcie takiej sytuacji może być wprowadzenie postanowień przewidujących karę umowną czy gwarancyjną na wypadek naruszenia umowy o zakazie konkurencji.
Marka chroniona z głową daje przedsiębiorcy możliwość skupienia się na rozwoju własnego biznesu. Nie ma jednak uniwersalnej metody służącej zabezpieczeniu marki. Niektórzy przedsiębiorcy zmierzają do kompleksowego uregulowania kwestii używanych logotypów i oznaczeń, dla innych kluczowe jest utrzymanie w tajemnicy wypracowanego modelu działania. Pośrodku znajduje się wiele odmian umów dotyczących zakazu konkurencji. Odpowiednią dla danej firmy strategię służącą zapewnieniu kompleksowej ochrony marki pomaga wybrać prawnik – po zapoznaniu się ze specyfiką działania firmy i wyznacznikami ochrony, które chce osiągnąć właściciel.


Autorem artykułu jest Karina Włodarczyk, radca prawny w kancelarii prawnej Waluga Szczurowski
& Wspólnicy




Tagi